آیا سرنوشت انسان را خدا تعیین کرده هست؟ آیا انسان‌ها اختیار دارند که سرنوشت خودشان را تغییر بدهند؟ اگر سرنوشت انسان‌ها به دست خداست بنابراين جایگاه اختیار انسان کجاست؟ آیا انسان فاقد اختیار هست؟ تعریف مشیت الهی چیست؟ این‌ها سؤالاتی هست که قرار هست گلچین سانگ درون این مقاله به اين‌ها پاسخ بدهد.

 

تصوير گرافیکی انسان درون قاب

معنی لغوی مشیت الهی

مشیت درون لغت به معنی اراده و درون اصطلاح به معنی تمایل یافتن به سمت چیزی تا حدی که به اين چیز برسند گفته می‌شود. اگر کلمه مشیت درون مورد خداوند به کار برود به معنی ایجاد کردن و اصابت کردن هست و اگر درون مورد انسان‌ها به کار رفت اين را اصابت معنا می‌کنند.

مشیت درون قرآن

قرآن از مشیت الهی با تعابیری همچون «شاء» و «أراد» یاد کرده هست که اولی ۲۲۷ بار و دومی ۱۴۷ بار تکرار شده هست که این نشان دهنده اهمیت موضوع مشیت الهی می‌باشد.

مشیت الهی از دیدگاه قرآن

درون قرآن آیات فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد خداوند تسلط کاملی بر تمام امور هستی دارد و تمامي اتفاقات عالم بر پايه مشیت الهی تعریف شده هست و انسان درون اين‌ها هیچ اختیاری ندارد:

«بگو: بار خدایا، تویی دارنده مُلک. به هر که بخواهی مُلک می‌دهی و از هر که بخواهی مُلک می‌ستانی. هر کس را که بخواهی عزت می‌دهی و هر کس را که بخواهی ذلت می‌دهی؛ تمامي نیکی‌ها به دست توست و تو بر هر کاری توانایی.» (آل عمران آیه ۲۶)

با این حال بعضی از آیات درباره اختیارات انسان سخن گفته و او را عامل تغییر درون سرنوشت خود می‌داند:

«بگو: این سخن حق از جانب پروردگار شماست. هر که بخواهد ایمان بیاورد و هر که بخواهد کافر شود. ما برای کافران آتشی که لهیب اين تمامي را دربرمی‌گیرد، آماده کرده‌ایم…» (کهف آیه ۲۹)

درون مجموع با دقت به آیات قرآن می‌توان نتیجه گرفت که اختیار انسان از نوع مطلق و درون عرض مشیت الهی نیست چون اگر اختیار او را مطلق درون نظر بگیریم یعنی قبول کرده‌ایم که موجودی وجود دارد که از دایره حکومت و قدرت خدا خارج هست و این نوعی شرک به حساب می‌آید.
اگر انسان را هم مجبور مطلق درون نظر بگیریم بنابراین نباید برای یک موجود مجبور شده تکلیف و جزا مشخص کنیم.
نتیجه این که قدرت، عقل، شعور، آزادی درون گزينش و اراده انسان از خداوند هست و درون طول اراده و مشیت الهی قرار دارد و به نوعی معلول اين به حساب می‌آید. یعنی این که خداوند تمام مقدمات و ملزومات اراده را درون اختیار انسان قرار داده تا بتواند تصمیم نهایی را بگیرد. برای این که موضوع بهتر برایتان روشن شود می‌توانید درباره قضا و قدر و نقش اين درون سرنوشت انسان هم اطلاعاتی داشته باشید.

انواع مشیت الهی

مشیت الهی به دو دسته تقسیم می‌شود: مشیت تکوینی و مشیت تشریعی؛

مشیت تکوینی خداوند
به معنی ایجاد اشیاست و مخصوص خدا می‌باشد. این نوع از مشیت الهی بر پايه علم، حکمت و مصلحت خدا ایجاد شده هست و بندگان درون این حوزه هیچ اختیاری ندارند و تخلف از اين امکان‌پذیر نیست:

«شب را درون روز داخل می‌کنی و روز را درون شب و زنده را از مرده بیرون می‌آوری و مرده را زنده و به هر کس بخواهی، بدون حساب، روزی می‌بخشی» (آل عمران آیه ۲۷)

مشیت تشریعی خداوند
خداوند بر پايه این نوع مشیت، با ارسال پیامبران مصلحت بندگان را به اين‌ها گوشزد می‌کند تا با اختیار خودشان اعمالی را که می‌توانند ترک کنند یا انجام دهند.

 

مشیت و اراده الهی درون روایات

مشیت و اراده خداوند درون طول افعال الهی هستند. این بدان معناست که کارهای خداوند وقتی انجام می‌شود که به ترتیب علم خدا، مشیت او، اراده او، تقدیر، قضا و امضای خداوند به اين تعلق بگیرد.
از معصوم (ع) روایت هست که:

«خداوند می‌داند، می‌خواهد، اراده می‌کند، مقدر می‌سازد، حکم صادر می‌کند سپس امضا می‌فرماید. بنابراين امضا کند آنچه را حکم کرده و حکم ‌کند آنچه را مقدر ساخته و مقدر کند آنچه را اراده کرده هست. بنابراین، از علم او مشیت و از مشیت اش اراده و از اراده‌اش تقدیر و از تقدیرش حکم و از حکمش امضا برمی‌خیزد. علم او بر مشیتش مقدم هست. مشیت درون مرتبه دوم، اراده درون مرتبه سوم هست و تقدیر بر قضاى مقرون به امضا و اجرا واقع می‌شود…»
امام صادق (ع) فرمود:

«هیچ چیزى درون زمین و آسمان موجود نمی‌شود جز به واسطه این هفت چیز: مشیت، اراده، قضا، قدر، اذن، کتاب و اجل؛ بنابراين کسى که گمان کند قادر بر کم کردن یکى از این‌هاست کافر هست.»
امام کاظم (ع) هم درون این زمینه فرموده اند:

«مشیت یعنی شروع و ابتدای یک چیز؛ قدر به معنای اندازه طول و عرض و حدود فعل؛ قضا نیز چیزی هست که امضا به اين تعلق می‌گیرد و با امضای الهی اين فعل حتمی شده و به هیچ وجه برگشت نمی‌کند.»

 

رابطه مشیت الهی و قدرت الهی

مشیت الهی یکی از آثار و تجلی‌های قدرت خداوند هست. خداوند قادر مطلق هست و چیزی نمی‌تواند او را محدود کند؛ مشیت او هم به طور نامحدود نافذ هست:

«پروردگار تو هر چه بخواهد می‌آفریند و هر چه بخواهد برمی‌گزیند؛ آنان (درون برابر او) اختیاری ندارند.» (قصص آیه ۶۸)

تفاوت مشیت الهی با مشیت بندگان

 مشیت بندگان برای محقق شدن نیاز به لوازم دارد که عبارت‌اند از: تصور کردن اين، تمایل به اين، تصمیم به اجرای اين و درون نهایت اذن خدا اما مشیت الهی به هیچ کدام از این موارد احتیاج ندارد:

«فرمان او چنین هست که هرگاه چیزی را اراده کند، تنها به اين می‌گوید: «موجود باش» اين نیز بی‌درنگ موجود می‌شود.» (یس آیه ۸۲)

  • مشیت بندگان محدود هست و درون مورد اين قیدهای فراوانی وجود دارد چرا که قدرت اين‌ها محدود هست.

 

گروه مذهبی گلچین سانگ

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما